Sąd Apelacyjny oddala apelację deportacyjną mimo dowodów resocjalizacji

Sąd Apelacyjny oddala apelację deportacyjną mimo dowodów resocjalizacji

W sprawie Majera v Secretary of State for the Home Department [2025] EWCA Civ 1597 Sąd Apelacyjny ponownie zajął się wykładnią testu „very compelling circumstances” w sprawach deportacyjnych, w których cudzoziemiec skazany za poważne przestępstwa powołuje się na swoją resocjalizację. Wyrok ten stanowi istotne przypomnienie, jak ograniczoną wagę prawo migracyjne przypisuje rehabilitacji w kontekście deportacji cudzoziemskich przestępców.

Tło sprawy

Pan Majera jest obywatelem Rwandy. Przybył do Wielkiej Brytanii w kwietniu 1997 r., mając 15 lat. W 2006 r. popełnił poważne przestępstwa rozboju, za które został skazany na karę imprisonment for public protection (IPP) z minimalnym okresem siedmiu lat. W praktyce spędził w izolacji dziewięć lat.

W 2012 r. wobec pana Majery wydano decyzję o deportacji. Jego odwołanie zostało oddalone w 2014 r. We wrześniu 2015 r., po zwolnieniu z zakładu karnego i detencji imigracyjnej, złożył wniosek o uchylenie decyzji deportacyjnej. Home Office odmówił dopiero sześć lat później, w październiku 2021 r. Sprawa trafiła do sądu w ramach odwołania, które zostało rozpoznane we wrześniu 2022 r.

Na etapie postępowania apelacyjnego pan Majera nie popełnił żadnego przestępstwa od momentu zwolnienia. Od czynów, za które został skazany, minęło 16 lat. Argumentował, że jego resocjalizacja oraz znaczny upływ czasu powinny odgrywać kluczową rolę przy ocenie proporcjonalności deportacji.

Resocjalizacja w sprawach deportacyjnych

Zgodnie z art. 117C(6) Nationality, Immigration and Asylum Act 2002, cudzoziemiec skazany na karę co najmniej czterech lat pozbawienia wolności może skutecznie zakwestionować deportację wyłącznie wtedy, gdy wykaże istnienie „very compelling circumstances”.

Test ten wymaga całościowej oceny wszystkich okoliczności sprawy oraz ich zważenia wobec bardzo silnego interesu publicznego przemawiającego za deportacją. W uzasadnieniu wyroku sędzia Warby LJ (par. 5–13) przypomniał kluczowe orzecznictwo, w szczególności wyrok Sądu Najwyższego w sprawie HA (Iraq) v Secretary of State for the Home Department [2022] UKSC 22.

Punktem wyjścia jest założenie, że sama resocjalizacja co do zasady ma niewielkie znaczenie. Jeżeli jedynym dowodem rehabilitacji jest fakt niepopełniania kolejnych przestępstw, zazwyczaj ma to znikomy lub żaden wpływ na ocenę proporcjonalności. Dopiero pozytywne, aktywne dowody resocjalizacji – realnie obniżające ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa – mogą mieć pewną wagę. Nawet wówczas znaczenie tego czynnika jest ograniczone, ponieważ interes publiczny w deportacji nie sprowadza się wyłącznie do zapobiegania recydywie, lecz obejmuje również odstraszanie oraz utrzymanie zaufania społecznego do systemu imigracyjnego.

Dla wielu klientów jest to zaskakujące. W praktyce resocjalizacja rzadko stanowi samodzielny argument przesądzający o wyniku sprawy deportacyjnej i niemal zawsze ma charakter uzupełniający.

Argumenty pana Majery

Pan Majera twierdził, że przeszedł głęboką przemianę. Przedstawił dowody, które zostały zaakceptowane przez First-tier Tribunal, wskazujące na jego wzorową postawę i zachowanie w zakładzie karnym. To właśnie one doprowadziły do rekomendacji Parole Board w 2013 r. dotyczącej przeniesienia do zakładu półotwartego, a następnie zwolnienia w 2015 r.

Dodatkowo powołał się na opinię psychologa sądowego, z której wynikało, że mimo wyjątkowo trudnych warunków życiowych „przeciwstawił się wszelkim przeciwnościom”, a jego funkcjonowanie po zwolnieniu wskazuje na niskie i nietypowo małe ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa.

Ku zaskoczeniu wielu obserwatorów, First-tier Tribunal uwzględnił jego odwołanie. Sąd uznał, że sposób, w jaki pan Majera podszedł do swojej resocjalizacji, był wyjątkowy, imponujący i godny odnotowania. Zdaniem sądu upływ czasu osłabił interes publiczny w deportacji na tyle, że okoliczności sprawy można było uznać za „very compelling”, a decyzja deportacyjna powinna zostać uchylona.

Stanowisko Upper Tribunal

Home Office zaskarżył to rozstrzygnięcie do Upper Tribunal. Sąd ten uznał, że First-tier Tribunal popełnił błąd prawny, nie uwzględniając wszystkich istotnych okoliczności oraz nie wyjaśniając w wystarczający sposób, dlaczego resocjalizacji i upływowi czasu przypisano tak dużą wagę, iż miały one przeważyć nad interesem publicznym.

Upper Tribunal uchylił pierwotne rozstrzygnięcie i samodzielnie rozpoznał sprawę, oddalając odwołanie pana Majery. Nawet przyznając mu uznanie za jego postawę po zwolnieniu, sąd stwierdził, że interes publiczny nie został osłabiony w stopniu pozwalającym na jego przeważenie przez roszczenie oparte na art. 8 EKPC.

Wyrok Sądu Apelacyjnego

Przed Sądem Apelacyjnym pan Majera argumentował, że uzasadnienie First-tier Tribunal było wystarczające. Sąd nie podzielił tego stanowiska. Wyjaśnił, że prawidłowa „analiza bilansowa” w ramach testu proporcjonalności wymaga:

– świadomości właściwych zasad prawnych,

– identyfikacji czynników przemawiających za i przeciw deportacji,

– przypisania im odpowiedniej wagi wraz z uzasadnieniem,

– przeprowadzenia logicznej i przejrzystej oceny proporcjonalności.

Uzasadnienie musi pozwalać stronie przegrywającej oraz sądowi odwoławczemu zrozumieć, w jaki sposób zapadło rozstrzygnięcie.

W niniejszej sprawie kryteria te nie zostały spełnione. W szczególności zabrakło odniesienia do zasady wynikającej z HA (Iraq), zgodnie z którą resocjalizacja co do zasady ma niewielkie znaczenie, oraz wyjaśnienia, jaką konkretnie wagę jej przypisano.

Oddalając apelację, Sąd Apelacyjny potwierdził również, że Upper Tribunal nie miał obowiązku przekazywania sprawy z powrotem do First-tier Tribunal wyłącznie po to, aby zapewnić skarżącemu korzyść z dwuinstancyjnego postępowania.

Znaczenie wyroku

Sprawa Majera stanowi kolejne, bardzo wyraźne potwierdzenie restrykcyjnego podejścia sądów do argumentu resocjalizacji w sprawach deportacyjnych. Nawet długotrwała poprawa zachowania, pozytywne opinie ekspertów i znaczny upływ czasu od popełnienia przestępstwa rzadko będą wystarczające, aby spełnić test „very compelling circumstances”. Dla praktyków i klientów jest to ważna lekcja realistycznej oceny szans w tego typu postępowaniach.