Ochrona przed deportacja po Brexicie.
Molnar i Vargova [2026] EWCA Civ 31 – czy po Brexicie ochrona obywateli UE przed deportacją nadal opiera się na zasadzie proporcjonalności?
29 stycznia 2026 r. Court of Appeal wydał jeden z najważniejszych wyroków dotyczących statusu obywateli UE po Brexicie – Molnar v Secretary of State for the Home Department; Vargova v Secretary of State for the Home Department [2026] EWCA Civ 31 .
Sprawa dotyczyła fundamentalnego pytania:
Czy obywatel UE z settled status w Wielkiej Brytanii, który po zakończeniu okresu przejściowego popełnił przestępstwo, nadal korzysta z unijnej ochrony przed deportacją opartej na zasadzie proporcjonalności?
Wyrok ma ogromne znaczenie dla osób posiadających status w ramach EU Settlement Scheme (EUSS), dla prawników imigracyjnych oraz dla wszystkich obywateli UE mieszkających w UK.
Poniżej przedstawiamy analizę tego przełomowego orzeczenia w kontekście prawa imigracyjnego UK i Umowy o Wystąpieniu (Withdrawal Agreement).
Tło sprawy – kto i o co walczył?
Obie sprawy dotyczyły obywateli UE posiadających indefinite leave to remain na podstawie Appendix EU (settled status).
Katarina Vargova – obywatelka Słowacji, mieszkająca w UK od wielu lat, skazana na ponad 12 miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwa narkotykowe.
Tomas Molnar – obywatel Czech, który przyjechał do UK jako dziecko, również skazany na karę przekraczającą 12 miesięcy.
W obu przypadkach Secretary of State wydał decyzję o automatycznej deportacji na podstawie UK Borders Act 2007.
Kluczowy spór dotyczył tego, czy przy deportacji za przestępstwa popełnione po 31 grudnia 2020 r. (czyli po zakończeniu okresu przejściowego Brexitu) nadal obowiązuje unijny test proporcjonalności wynikający z dyrektywy 2004/38 oraz rozdziału VI tej dyrektywy.
Withdrawal Agreement – gdzie leży sedno problemu?
Sednem sprawy była interpretacja art. 20 i 21 Umowy o Wystąpieniu (Withdrawal Agreement).
Artykuł 20 ust. 1 stanowi, że zachowanie sprzed końca okresu przejściowego musi być oceniane zgodnie z rozdziałem VI dyrektywy 2004/38.
Artykuł 20 ust. 2 mówi natomiast, że zachowanie po tej dacie może stanowić podstawę ograniczenia prawa pobytu „zgodnie z prawem krajowym”.
To właśnie ta różnica doprowadziła do sporu.
Apelujący argumentowali, że nawet jeżeli państwo może stosować prawo krajowe, to art. 21 Umowy o Wystąpieniu nadal wymaga stosowania unijnych „safeguards”, w tym testu proporcjonalności.
Home Office twierdził natomiast, że po 31 grudnia 2020 r. ochrona unijna w zakresie deportacji została w istotny sposób ograniczona.
Stanowisko Court of Appeal
Sąd Apelacyjny przeprowadził szczegółową analizę konstrukcji Umowy o Wystąpieniu i dyrektywy 2004/38.
Najważniejsze wnioski są następujące:
Po pierwsze, art. 20 ust. 2 WA jest przepisem szczególnym (lex specialis) dotyczącym zachowań po zakończeniu okresu przejściowego.
Po drugie, w odniesieniu do takich zachowań państwo może stosować własne przepisy krajowe dotyczące deportacji.
Po trzecie, art. 21 WA nie przywraca pełnego systemu ochrony z rozdziału VI dyrektywy 2004/38 w sprawach dotyczących przestępstw popełnionych po Brexicie.
Sąd uznał, że rozdział VI dyrektywy stanowił spójny pakiet ochronny, obejmujący zarówno materialne, jak i proceduralne elementy. Nie można wyodrębnić jedynie „proporcjonalności” jako autonomicznego obowiązku oderwanego od całego systemu unijnego.
W praktyce oznacza to, że pełny unijny test proporcjonalności nie obowiązuje w sprawach dotyczących przestępstw popełnionych po 31 grudnia 2020 r.
Co to oznacza dla osób z settled status?
To kluczowy fragment dla obywateli UE w UK.
Jeżeli przestępstwo zostało popełnione przed końcem okresu przejściowego, nadal obowiązuje pełna ochrona wynikająca z rozdziału VI dyrektywy 2004/38.
Jeżeli jednak przestępstwo zostało popełnione po 31 grudnia 2020 r., sprawa będzie rozpatrywana przede wszystkim w oparciu o:
UK Borders Act 2007,
Nationality, Immigration and Asylum Act 2002,
Human Rights Act 1998,
oraz art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Oznacza to znacznie bardziej restrykcyjny reżim prawny niż przed Brexitem.
Dlaczego ten wyrok jest przełomowy?
Sprawa Molnar i Vargova potwierdza, że Withdrawal Agreement nie utrzymuje równoległego, pełnego systemu prawa UE w zakresie deportacji po Brexicie.
Ochrona obywateli UE w UK nadal istnieje, ale jej zakres jest ograniczony i ściśle uzależniony od momentu popełnienia czynu.
To wyraźny sygnał, że settled status nie zapewnia absolutnej ochrony przed deportacją w przypadku poważnych przestępstw.
Wnioski praktyczne
Dla osób posiadających status w ramach EU Settlement Scheme oznacza to konieczność bardzo ostrożnego podejścia do jakichkolwiek postępowań karnych.
W sprawach, w których grozi kara powyżej 12 miesięcy pozbawienia wolności, ryzyko deportacji jest realne, a obrona musi być oparta przede wszystkim na:
analizie wyjątków od automatycznej deportacji,
argumentacji opartej na art. 8 ECHR,
szczegółowym wykazaniu integracji i życia rodzinnego w UK.
Wyrok Court of Appeal w sprawie Molnar i Vargova wyznacza kierunek interpretacyjny na kolejne lata. Każda sprawa deportacyjna obywatela UE po Brexicie wymaga dziś precyzyjnej strategii prawnej i dogłębnej analizy przepisów krajowych.
