Al Hashimi v Secretary of State for the Home Department [2026] EWHC 197 (Admin) – czy dyskryminacja w brytyjskim prawie obywatelstwa narusza art. 14 EKPC?

4 lutego 2026 r. Administrative Court wydał ważny wyrok w sprawie R (on the application of Fatima Omar Ali Ahmed Al Hashimi) v Secretary of State for the Home Department [2026] EWHC 197 (Admin)  .

Sprawa dotyczyła historycznej dyskryminacji w brytyjskim prawie obywatelstwa – a dokładniej braku możliwości przekazywania obywatelstwa przez matkę w linii żeńskiej w dawnym systemie British Nationality Act 1948 – oraz pytania, czy obecny stan prawny narusza art. 14 w związku z art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

To wyrok istotny dla praktyki prawa obywatelstwa i spraw dotyczących British Overseas Citizen (BOC).

Tło sprawy – obywatelstwo kolonialne i jego konsekwencje

Skarżąca urodziła się w 1981 r. w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Jej matka urodziła się w brytyjskiej kolonii Aden (obecnie Jemen) i była Citizen of the United Kingdom and Colonies (CUKC), a następnie – po wejściu w życie British Nationality Act 1981 – stała się British Overseas Citizen (BOC).

Problem polegał na tym, że zgodnie z British Nationality Act 1948 obywatelstwo przez pochodzenie mogło być przekazywane wyłącznie przez ojca, a nie przez matkę.

Gdyby prawo wówczas dopuszczało przekazywanie obywatelstwa przez matkę:

• skarżąca stałaby się CUKC,

• a następnie – po 1 stycznia 1983 r. – British Overseas Citizen.

Jednak obecne przepisy naprawcze (m.in. s.4C BNA 1981 oraz zmiany wprowadzone przez Nationality and Borders Act 2022) nie obejmują dzieci matek posiadających status BOC.

Home Office odmówił rejestracji jako BOC.

Zarzut – dyskryminacja ze względu na płeć

Skarżąca nie kwestionowała samego zastosowania przepisów krajowych. Twierdziła natomiast, że:

• historyczne ograniczenie przekazywania obywatelstwa wyłącznie przez ojca,

• oraz brak pełnej korekty tego systemu w obecnym prawie,

stanowią dyskryminację sprzeczną z art. 14 EKPC w związku z art. 8 EKPC.

W praktyce chodziło o to, że dziecko ojca-CUKC mogło nabyć obywatelstwo, a dziecko matki-CUKC już nie.

Skarżąca wnioskowała o:

• deklarację niezgodności przepisów z Konwencją na podstawie Human Rights Act 1998,

• ewentualnie możliwość wyczerpania środków krajowych przed wniesieniem sprawy do Komitetu CEDAW.

Kluczowa kwestia: jurysdykcja EKPC

Sąd nie rozstrzygał merytorycznie, czy przepisy są dyskryminujące.

Najważniejsze pytanie brzmiało:

Czy osoba przebywająca stale poza terytorium UK może powoływać się na art. 14 i art. 8 EKPC w sprawie odmowy obywatelstwa?

Administrative Court uznał, że nie.

Sąd wskazał, że:

• jurysdykcja na podstawie art. 1 EKPC ma charakter zasadniczo terytorialny,

• skarżąca nigdy nie mieszkała w UK,

• nie miała życia prywatnego ani rodzinnego w UK,

• skutki decyzji (problemy z zatrudnieniem, podróżami, wizami) występowały wyłącznie poza UK.

Decyzja została podjęta w UK przez brytyjskiego ministra, ale to nie wystarczyło do spełnienia testu „jurisdiction” w rozumieniu art. 1 EKPC.

Sąd uznał, że brak jest tzw. „jurisdictional peg” – elementu łączącego sprawę z terytorium UK w rozumieniu orzecznictwa Strasburga.

W konsekwencji:

• zarzut naruszenia art. 14 w związku z art. 8 był co do zasady arguable,

• ale sąd nie miał jurysdykcji, aby go rozpoznać.

CEDAW – brak bezpośredniej wykonalności

Skarżąca powoływała się również na Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW), zwłaszcza art. 9 ust. 2 dotyczący równości w zakresie obywatelstwa dzieci.

Sąd przypomniał jednak, że:

• CEDAW nie została inkorporowana do prawa krajowego,

• nie tworzy bezpośrednio wykonalnych praw przed sądami brytyjskimi,

• może być podstawą skargi do Komitetu CEDAW po wyczerpaniu środków krajowych, ale nie daje samodzielnej podstawy do uwzględnienia skargi w UK.

Ground 2 został uznany za niearguable.

Znaczenie wyroku dla praktyki prawa obywatelstwa

Wyrok ma istotne znaczenie w trzech obszarach:

1. Jurysdykcja EKPC w sprawach obywatelstwa

   Osoby przebywające poza UK, które nie mają realnego życia prywatnego ani rodzinnego w UK, będą miały poważne trudności z wykazaniem jurysdykcji na podstawie art. 1 EKPC.

2. Ograniczenia korekty historycznej dyskryminacji

   Mimo że prawo brytyjskie częściowo naprawiło historyczne nierówności, nie wszystkie kategorie obywatelstwa zostały objęte tymi poprawkami.

3. Strategia procesowa

   W sprawach obywatelstwa kluczowe może być wykazanie rzeczywistego związku z UK – bez tego nawet silny zarzut dyskryminacji może nie zostać rozpoznany merytorycznie.

Wnioski

Sprawa Al Hashimi pokazuje napięcie między:

• historyczną konstrukcją brytyjskiego prawa obywatelstwa,

• współczesnymi standardami równości płci,

• oraz ograniczeniami jurysdykcyjnymi Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Dla praktyków prawa imigracyjnego i obywatelstwa to wyrok przypominający, że w sprawach opartych na art. 14 EKPC pierwszym i często decydującym pytaniem nie jest „czy doszło do dyskryminacji”, lecz „czy w ogóle istnieje jurysdykcja Konwencji”.

W sprawach obywatelstwa element terytorialny może okazać się kluczowy – nawet gdy problem ma wyraźnie systemowy i historyczny charakter.