Wyrok skazujący a zatrudnienie w UK: kiedy musisz go ujawnić?

Jeśli martwisz się, czy musisz poinformować pracodawcę o wyroku skazującym z przeszłości, jesteś w dobrym miejscu. To pytanie budzi duży niepokój, bo błędna decyzja – ujawnienie zbyt wiele albo przemilczenie tego, co ujawnić trzeba – może kosztować pracę lub szansę na jej otrzymanie. Poniżej wyjaśniamy, jak działa ustawa o rehabilitacji osób skazanych oraz kiedy obowiązek ujawnienia rzeczywiście istnieje.

Czym jest ustawa o rehabilitacji osób skazanych (ROA)?

Rehabilitation of Offenders Act 1974 (ROA) daje osobom skazanym prawo do tego, by po upływie określonego czasu ich wyrok został uznany za „zatarty” (spent). Od tego momentu, w większości sytuacji, nie trzeba go ujawniać pracodawcy, a on sam nie powinien brać go pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o zatrudnieniu. Długość okresu rehabilitacji zależy od rodzaju wymierzonej kary oraz powagi przestępstwa – im wyższy wyrok, tym dłużej trzeba czekać na jego zatarcie. Szczegółowe okresy rehabilitacji dla poszczególnych kar można sprawdzić na stronie GOV.UK.

Kiedy nie muszę ujawniać wyroku z przeszłości?

Gdy okres rehabilitacji minie, wyrok uznaje się za zatarty. Od tego momentu nie masz obowiązku wspominać o nim w rozmowie kwalifikacyjnej ani w formularzu aplikacyjnym, a osoby trzecie nie powinny ujawniać go bez Twojej zgody. To jedna z podstawowych gwarancji, jakie daje ROA – ma umożliwić powrót do normalnego życia zawodowego po odbyciu kary.

Zasada ta ma jednak wyjątki. Dla części zawodów oraz w odpowiedzi na konkretne pytania rekrutacyjne obowiązek ujawnienia obejmuje również wyroki zatarte. O tym, kiedy tak się dzieje, piszemy w dalszej części artykułu.

Formularze aplikacyjne i pytania pracodawcy

Pracodawcy często pytają w formularzach o wcześniejsze wyroki skazujące. Jeśli Twój wyrok jest zatarty, zasadniczo nie musisz odpowiadać na takie pytanie twierdząco – możesz zaznaczyć, że nie posiadasz wyroków skazujących. Wyjątkiem są sytuacje, w których dane stanowisko lub konkretne pytanie zostały wyłączone z ochrony ROA. W takich przypadkach formularz powinien zawierać wyraźną informację, że należy ujawnić wszystkie wyroki, także te zatarte.

Pytania i stanowiska wyłączone z ochrony ROA

Niektóre kategorie pytań rekrutacyjnych są wyłączone z ochrony przewidzianej w ROA. Oznacza to, że osoba ubiegająca się o pracę może zostać zobowiązana do ujawnienia nawet zatartego wyroku, jeśli pytanie dotyczy między innymi:

• oceny możliwości pracy z dziećmi;
• oceny osoby ubiegającej się o adopcję dziecka lub innych pełnoletnich osób mieszkających z nią w jednym domu;
• zapewnienia bezpieczeństwa narodowego w związku z pracą dla wybranych organów i instytucji publicznych, w tym urzędników Korony;
• określenia zdolności do pracy jako steward na meczach piłki nożnej organizowanych przez Football Association, Football League lub Premier League;
• oceny zdolności do pracy w wybranych instytucjach sektora finansowego, w tym podlegających nadzorowi Financial Conduct Authority (FCA) oraz Prudential Regulation Authority (PRA).

Jeśli pracodawca zadaje pytanie objęte takim wyjątkiem, formularz powinien zawierać wyraźną notatkę informującą, że wymagane jest ujawnienie wszystkich wyroków, niezależnie od tego, czy zostały zatarte.

Osobną kategorią są wnioski o wydanie licencji lub certyfikatów – na przykład licencji taksówkarskiej lub pozwolenia na broń. W tych postępowaniach organ licencjonujący może brać pod uwagę wyroki skazujące, nawet zatarte, przy podejmowaniu decyzji.

Zawody wymagające ujawnienia pełnej historii karalności

Dla części stanowisk i instytucji ROA nie ma zastosowania w ogóle – osoba ubiegająca się o pracę musi ujawnić wszystkie wyroki, niezależnie od tego, ile czasu minęło od ich wydania. Pracodawca ma obowiązek poinformować kandydata o tym wymogu w procesie rekrutacji. Do takich stanowisk i instytucji należą między innymi:

• zakłady karne (prisons);
• tymczasowe ośrodki zatrzymań (short term holding facilities);
• instytucje dla młodych przestępców (young offender institutions);
• ośrodki dla osób oczekujących na proces (remand centres);
• ośrodki detencyjne dla cudzoziemców (removal centres);
• Crown Prosecution Service;
• His Majesty’s Revenue and Customs (HMRC);
• Serious Fraud Office;
• National Crime Agency (NCA), która przejęła funkcje zlikwidowanej Serious Organised Crime Agency.

Inne zawody wyłączone z ochrony ROA

Poza wyżej wymienionymi instytucjami istnieje szereg innych rodzajów pracy, które również nie są objęte ochroną ROA ze względu na charakter wykonywanych obowiązków. Osoba ubiegająca się o taką pracę może zostać zobowiązana do ujawnienia nawet zatartych wyroków. Należą do nich m.in.:

• praca wykonawców prowadzących prace na terenie sądów lub w obiektach sądowych;
• zajęcia związane z dostępem do pomieszczeń, w których przechowywane są materiały wybuchowe objęte certyfikatem policyjnym;
• zarządzanie kliniką wykonującą aborcje;
• zarządzanie zarejestrowanym domem opieki;
• funkcje urzędników wykonujących orzeczenia sądowe;
• praca pracowników RSPCA, do której obowiązków należy humanitarne uśmiercanie zwierząt;
• stanowiska, których codzienne obowiązki obejmują pracę w szkole, domu dziecka lub szpitalu dziecięcym;
• funkcje urzędników i pracowników administracji rządowej oraz organów publicznych z dostępem do informacji poufnych, osobowych lub baz danych o charakterze urzędowym;
• stanowiska związane ze świadczeniem usług zdrowotnych, które zwykle wiążą się z dostępem do odbiorców tych usług.

Co się stanie, jeśli nie ujawnię wyroku, gdy powinienem/powinnam było to zrobić?

Jeśli stanowisko lub konkretne pytanie było wyłączone z ochrony ROA, a wyrok – nawet zatarty – nie został ujawniony, pracodawca może potraktować to jako podstawę do odmowy zatrudnienia, ograniczenia zakresu obowiązków lub – w przypadku osoby już zatrudnionej – rozwiązania umowy o pracę. Konsekwencje zależą od okoliczności konkretnej sprawy, treści formularza aplikacyjnego oraz tego, czy pracodawca jasno poinformował o obowiązku ujawnienia. Dlatego przed wypełnieniem formularza warto dokładnie sprawdzić, czy dane stanowisko podlega jednemu z wyjątków opisanych powyżej.

Co robić, jeśli masz wątpliwości albo już popełniłeś błąd w formularzu

Zdarza się, że kandydat nie wie, czy dane stanowisko podlega wyjątkowi od ROA, albo obawia się, że w poprzednim formularzu udzielił niepełnej odpowiedzi. W takiej sytuacji nie warto zgadywać ani działać pod presją czasu. Każda sprawa zależy od konkretnych faktów – rodzaju wyroku, daty jego wydania, treści pytania w formularzu oraz charakteru stanowiska. Analiza tych okoliczności pozwala ustalić, czy ujawnienie było wymagane, a jeśli tak – jakie masz opcje w rozmowie z pracodawcą lub w ewentualnym postępowaniu odwoławczym. Skorzystanie z porady prawnej przed złożeniem formularza lub tuż po wykryciu problemu zwykle daje więcej możliwości działania niż zwlekanie.

Każda sprawa dotycząca ujawniania wyroków skazujących zależy od indywidualnych faktów – rodzaju stanowiska, treści formularza i historii karalności. Jeśli nie jesteś pewny, czy musisz coś ujawnić, albo obawiasz się konsekwencji już złożonego formularza, warto to skonsultować, zanim podejmiesz kolejne kroki.

Umów poradę

Niniejszy artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej dotyczącej konkretnej sytuacji. Przepisy dotyczące ujawniania wyroków skazujących oraz zakres wyjątków od ustawy o rehabilitacji osób skazanych mogą się zmieniać, a ich zastosowanie zależy od indywidualnych okoliczności.

Last legally reviewed: 20 maja 2024
By: Adam Sierant