Deportacja obywateli UE po Brexicie.
Deportacja obywateli UE po Brexicie. Przełomowy wyrok Court of Appeal w sprawach Molnar i Vargova (2026)
Wyrok Court of Appeal z 29 stycznia 2026 r. w połączonych sprawach Molnar v Secretary of State for the Home Department oraz Vargova v Secretary of State for the Home Department to jedna z najważniejszych decyzji dotyczących praw obywateli UE po Brexicie. Sąd po raz pierwszy tak jednoznacznie odpowiedział na pytanie, jakie standardy prawne mają zastosowanie do deportacji osób z settled status (ILR) za przestępstwa popełnione po zakończeniu okresu przejściowego .
Dla tysięcy obywateli UE mieszkających w UK to wyrok, który realnie zmienia sytuację prawną.
O co chodziło w tych sprawach
Zarówno pani Vargova (obywatelka Słowacji), jak i pan Molnar (obywatel Czech) posiadali settled status na podstawie Appendix EU. Oboje zostali skazani na kary pozbawienia wolności przekraczające 12 miesięcy za poważne przestępstwa narkotykowe po 31 grudnia 2020 r., czyli po zakończeniu okresu przejściowego po Brexicie.
Home Office uznał ich za „foreign criminals” i wszczął procedury deportacyjne na podstawie UK Borders Act 2007. Kluczowy spór dotyczył tego, czy przy takiej deportacji nadal musi być stosowany unijny test proporcjonalności znany z dyrektywy 2004/38 (Citizens’ Rights Directive), czy też Wielka Brytania może oprzeć się wyłącznie na własnym prawie krajowym.
Argument obywateli UE
Obrona twierdziła, że:
Withdrawal Agreement nadal chroni obywateli UE z prawami pobytowymi
art. 21 Withdrawal Agreement „importuje” zabezpieczenia z dyrektywy 2004/38
każda decyzja deportacyjna musi podlegać indywidualnej ocenie proporcjonalności, tak jak przed Brexitem
W praktyce oznaczałoby to obowiązek ważenia długości pobytu, stopnia integracji, sytuacji rodzinnej i realnego zagrożenia dla porządku publicznego.
Stanowisko Home Office
Home Office argumentował, że:
art. 20 ust. 2 Withdrawal Agreement wyraźnie rozróżnia zachowanie sprzed i po zakończeniu okresu przejściowego
przestępstwa popełnione po 31 grudnia 2020 r. mogą być podstawą deportacji wyłącznie zgodnie z prawem krajowym
unijne standardy ochrony przed deportacją nie mają już zastosowania w takich sprawach
Co zdecydował Court of Appeal
Sąd dokonał bardzo szczegółowej analizy Withdrawal Agreement, dyrektywy 2004/38 oraz prawa krajowego i doszedł do dwóch kluczowych wniosków.
Po pierwsze, Court of Appeal uznał, że już samo wszczęcie procedury „automatic deportation” wobec obywatela UE z settled status stanowi ograniczenie prawa pobytu. To ważne, bo potwierdza istnienie prawa do odwołania już na wczesnym etapie postępowania.
Po drugie – i to jest sedno wyroku – sąd jednoznacznie stwierdził, że w przypadku przestępstw popełnionych po zakończeniu okresu przejściowego nie ma obowiązku stosowania unijnego testu proporcjonalności wynikającego z dyrektywy 2004/38.
Innymi słowy:
Brexit rzeczywiście zmienił zasady gry.
Dla „post-Brexit conduct” obowiązuje prawo krajowe, a nie dawne standardy ochrony prawa UE.
Dlaczego ten wyrok jest tak ważny
To orzeczenie:
kończy trwający od lat spór interpretacyjny
potwierdza, że ochrona obywateli UE po Brexicie nie jest tożsama z ochroną sprzed Brexitu
wzmacnia pozycję Home Office w sprawach deportacyjnych
ogranicza możliwość powoływania się na dyrektywę 2004/38 przy przestępstwach po 2020 r.
Dla praktyki oznacza to, że sprawy deportacyjne obywateli UE będą coraz bardziej przypominać sprawy innych cudzoziemców, z naciskiem na testy z art. 8 ECHR i Part 5A Nationality, Immigration and Asylum Act 2002, a nie na „EU proportionality”.
Co to oznacza dla obywateli UE z settled status
Jeżeli jesteś obywatelem UE w UK:
settled status nie daje już „europejskiej tarczy” ochronnej w sprawach karnych
przestępstwo po 31 grudnia 2020 r. może prowadzić do deportacji na zasadach krajowych
kluczowe znaczenie ma strategia oparta na prawach człowieka, a nie na prawie UE
błędy proceduralne Home Office nadal mogą być skutecznie kwestionowane
Wnioski praktyczne
Ten wyrok to sygnał ostrzegawczy. Withdrawal Agreement nie zamraża unijnego prawa imigracyjnego w nieskończoność. Chroni prawa nabyte, ale nie gwarantuje dalszego stosowania unijnych standardów w nieskończoność, zwłaszcza w sprawach karnych.
Dla prawników imigracyjnych to moment, w którym trzeba jasno rozdzielić sprawy „pre-Brexit” i „post-Brexit” – i prowadzić je zupełnie inną logiką.
