Sąd Najwyższy o uczciwości procedury w sprawach pozbawienia obywatelstwa brytyjskiego

Sąd Najwyższy Wielkiej Brytanii rozstrzygnął istotny spór dotyczący standardów proceduralnej uczciwości w sprawach pozbawienia obywatelstwa brytyjskiego. W wyroku w sprawie Secretary of State for the Home Department v Kolicaj [2025] UKSC 49 sąd jednoznacznie opowiedział się po stronie Home Secretary, uchylając wcześniejsze rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego, które uznawały zastosowaną procedurę za niesprawiedliwą.

Orzeczenie to ma fundamentalne znaczenie dla praktyki prawa imigracyjnego i obywatelskiego w Wielkiej Brytanii, w szczególności w kontekście apelacji od decyzji o pozbawieniu obywatelstwa na podstawie British Nationality Act 1981.

Tło sprawy Kolicaj

22 stycznia 2021 r. pan Kolicaj został poinformowany o zamiarze pozbawienia go obywatelstwa brytyjskiego. Zaledwie około 30 minut później doręczono mu formalną decyzję o pozbawieniu obywatelstwa.

Tak szybka sekwencja działań nie była przypadkowa. Home Office celowo postąpił w ten sposób, aby uniemożliwić panu Kolicajowi zrzeczenie się obywatelstwa albańskiego przed wydaniem decyzji. Gdyby do tego doszło, decyzja o pozbawieniu obywatelstwa brytyjskiego nie mogłaby zostać wydana, ponieważ prowadziłaby do bezpaństwowości, co jest zakazane przez prawo.

Postępowanie przed sądami niższych instancji

Pierwotnie First-tier Tribunal oddalił apelację pana Kolicaja. Następnie jednak odniósł on sukces przed Upper Tribunal, a później również przed Court of Appeal.

Sąd Apelacyjny uznał, że zarówno sama decyzja o pozbawieniu obywatelstwa, jak i sposób jej wydania były proceduralnie niesprawiedliwe. Kluczowym argumentem było to, że pan Kolicaj nie miał możliwości złożenia jakichkolwiek wyjaśnień ani przedstawienia stanowiska przed podjęciem decyzji.

Zdaniem Court of Appeal, prawo do apelacji na podstawie sekcji 40A British Nationality Act 1981 nie rekompensowało tego braku. Sąd uznał, że zakres takiej apelacji jest zbyt wąski, ponieważ ogranicza się do oceny legalności decyzji na podstawie materiału dowodowego i okoliczności istniejących w dniu jej wydania.

Sąd Apelacyjny powołał się przy tym na wcześniejsze orzeczenie w sprawie R (Begum) v SIAC [2021] UKSC 7, wskazując, że apelacja ma charakter stricte publicznoprawny i nie pozwala na:

– przedstawianie nowego materiału dowodowego,

– merytoryczne odnoszenie się do zasadności decyzji,

– ocenę aktualnego ryzyka ponownego popełnienia przestępstw.

Stanowisko Sądu Najwyższego

Od czasu wydania wyroku przez Court of Appeal, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jednak inną, kluczową sprawę: U3 v Secretary of State for the Home Department [2025] UKSC 19.

W tym orzeczeniu Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że apelacje od decyzji o pozbawieniu obywatelstwa mogą opierać się na dowodach, które nie były dostępne Home Secretary w momencie podejmowania decyzji. Co więcej, nie ma wymogu, aby dowody te dotyczyły wyłącznie okresu sprzed wydania decyzji.

Decydujące jest jedno pytanie: czy dany dowód jest istotny dla rozstrzygnięcia apelacji.

Sąd Najwyższy uznał, że rozumowanie Court of Appeal opierało się na błędnym założeniu co do zakresu apelacji na podstawie sekcji 40A. To właśnie to błędne założenie doprowadziło Sąd Apelacyjny do wniosku, że w systemie istnieje „luka w uczciwości proceduralnej”, którą należałoby wypełnić poprzez umożliwienie składania wyjaśnień jeszcze przed wydaniem decyzji.

W ocenie Sądu Najwyższego taka luka nie istnieje, ponieważ pełna uczciwość proceduralna może zostać zapewniona na etapie postępowania apelacyjnego.

Apelacja do FTT a SIAC

Pan Kolicaj argumentował również, że orzeczenie w sprawie U3 dotyczyło wyłącznie apelacji do Special Immigration Appeals Commission, a nie spraw takich jak jego, gdzie właściwym organem jest First-tier Tribunal.

Sąd Najwyższy odrzucił ten argument. Podkreślił, że różnice proceduralne między FTT a SIAC wynikają wyłącznie z konieczności rozpatrywania przez SIAC materiałów tajnych i wrażliwych, które nie mogą zostać ujawnione publicznie. Nie mają one natomiast wpływu na zakres i charakter samej apelacji.

Skutki proceduralne i inne kwestie

Sąd Najwyższy uznał również, że Court of Appeal popełnił błąd, uchylając decyzję o pozbawieniu obywatelstwa. Właściwym środkiem było jej „set aside”, czyli uchylenie w rozumieniu kompetencji First-tier Tribunal, a nie jej unieważnienie w szerszym sensie.

Wszystkie pozostałe zarzuty podniesione w ramach cross-appeal przez pana Kolicaja zostały oddalone.

Znaczenie wyroku dla praktyki prawa imigracyjnego

Wyrok w sprawie Kolicaj jednoznacznie wzmacnia pozycję Home Office w sprawach o pozbawienie obywatelstwa brytyjskiego. Potwierdza on, że:

– brak możliwości złożenia wyjaśnień przed wydaniem decyzji nie musi oznaczać naruszenia zasad uczciwości proceduralnej,

– apelacja na podstawie sekcji 40A British Nationality Act 1981 może obejmować nowy materiał dowodowy,

– postępowanie apelacyjne jest kluczowym mechanizmem zapewniającym sprawiedliwość proceduralną.

Dla osób zagrożonych pozbawieniem obywatelstwa oznacza to, że strategiczne przygotowanie apelacji, w tym zgromadzenie aktualnych i relewantnych dowodów, ma dziś jeszcze większe znaczenie niż wcześniej.