Safi v Secretary of State for the Home Department [2026] EWCA Civ 149 – deportacja a ryzyko naruszenia artykułów 2 i 3 EKPC

Wyrok Court of Appeal w sprawie Safi v Secretary of State for the Home Department [2026] EWCA Civ 149 stanowi ważne przypomnienie, jak brytyjskie sądy podchodzą do oceny ryzyka naruszenia praw człowieka w sprawach deportacyjnych. Sprawa pokazuje również znaczenie niekwestionowanych opinii biegłych oraz rolę indywidualnych okoliczności w ocenie ryzyka powrotu do kraju pochodzenia.

Sprawa dotyczyła obywatela Afganistanu, który przybył do Wielkiej Brytanii jako dziecko i który po odbyciu kary pozbawienia wolności stanął w obliczu deportacji. Ostatecznie Court of Appeal oddalił apelację Secretary of State i utrzymał w mocy wcześniejsze orzeczenia, zgodnie z którymi deportacja naruszałaby artykuły 2 i 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Tło sprawy

Kamran Safi przybył do Wielkiej Brytanii jako nieletni w 2010 roku i złożył wniosek o azyl. Początkowo otrzymał ograniczony pobyt, ponieważ jako dziecko ubiegające się o azyl nie mógł zostać natychmiast deportowany. W późniejszych latach został skazany za poważne przestępstwo – włamanie z użyciem przemocy – i odbył karę ponad sześciu lat pozbawienia wolności.

Po odbyciu kary Secretary of State podjął decyzję o wydaniu nakazu deportacji.

Safi sprzeciwił się deportacji, twierdząc, że powrót do Afganistanu naraziłby go na realne ryzyko śmierci lub nieludzkiego traktowania, co stanowiłoby naruszenie artykułu 2 i artykułu 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Decyzja First-tier Tribunal

First-tier Tribunal rozpatrujący sprawę w 2023 roku przyznał rację apelującemu i uznał, że deportacja byłaby niezgodna z artykułami 2 i 3 EKPC.

Trybunał wskazał na kilka kluczowych czynników:

• traumatyczne dzieciństwo i zabójstwo ojca przez bojowników w Afganistanie

• uznanie Safiego za ofiarę handlu ludźmi i nowoczesnego niewolnictwa

• poważne problemy psychiczne, w tym PTSD

• brak jakiejkolwiek rodziny w Afganistanie

• wysoki poziom westernizacji po wielu latach życia w Wielkiej Brytanii

• ryzyko ponownego handlu ludźmi oraz skrajnej destytucji

Szczególne znaczenie miały obszerne raporty ekspertów dotyczące sytuacji w Afganistanie oraz ryzyka ponownej eksploatacji.

Argumenty Home Office

Secretary of State argumentował, że decyzja First-tier Tribunal była błędna z kilku powodów.

• Po pierwsze twierdzono, że sąd zbyt mocno oparł się na ogólnej sytuacji gospodarczej w Afganistanie, gdzie wysoki poziom ubóstwa nie oznacza automatycznie naruszenia artykułu 3 EKPC.
• Po drugie wskazywano, że sąd nie wykazał wystarczająco jasno, dlaczego właśnie ten konkretny powracający migrant byłby narażony na szczególne ryzyko.
• Po trzecie podniesiono, że poziom westernizacji nie oznacza automatycznie ryzyka prześladowania przez Taliban.

Stanowisko Court of Appeal

Court of Appeal odrzucił te argumenty i podtrzymał wcześniejsze orzeczenia.

Sąd podkreślił kilka ważnych zasad:

• First-tier Tribunal jest wyspecjalizowanym organem ustalającym fakty i sądy wyższych instancji nie powinny ingerować w jego ustalenia tylko dlatego, że mogłyby dojść do innego wniosku.
• Jeżeli dowody biegłych nie zostały zakwestionowane w toku postępowania, sąd pierwszej instancji może się na nich oprzeć bez konieczności szczegółowego uzasadniania ich wiarygodności.

Sąd apelacyjny zwrócił uwagę, że Home Office nie podjął próby przesłuchania ekspertów ani podważenia ich opinii.

W takich okolicznościach First-tier Tribunal miał prawo oprzeć swoje ustalenia na tych dowodach.

Znaczenie opinii ekspertów

Kluczowym elementem sprawy były raporty ekspertów dotyczące:

• ryzyka ponownego handlu ludźmi

• wpływu westernizacji na bezpieczeństwo powracających migrantów

• sytuacji humanitarnej w Afganistanie po przejęciu władzy przez Taliban

Eksperci wskazali, że osoby z historią handlu ludźmi, problemami psychicznymi oraz bez wsparcia rodzinnego są szczególnie narażone na ponowną eksploatację i przemoc.

Court of Appeal uznał, że te opinie stanowiły istotny materiał dowodowy uzasadniający wniosek o realnym ryzyku naruszenia artykułu 3 EKPC.

Destytucja a artykuł 3 EKPC

Sąd odniósł się również do kwestii destytucji, czyli skrajnej biedy i braku środków do życia.

Zgodnie z wcześniejszym orzecznictwem, w szczególności sprawą AM (Zimbabwe), aby doszło do naruszenia artykułu 3 EKPC w kontekście warunków życia, musi istnieć realne ryzyko:

• intensywnego cierpienia; lub
• znacznego skrócenia długości życia

Court of Appeal zasugerował, że sam argument dotyczący ubóstwa mógłby nie wystarczyć do wygrania sprawy. Jednak w tej sprawie był on tylko jednym z elementów szerszej analizy obejmującej również traumę, westernizację i ryzyko handlu ludźmi.

Znaczenie wyroku dla spraw deportacyjnych

Wyrok Safi ma istotne znaczenie dla spraw deportacyjnych w Wielkiej Brytanii.

Pokazuje on, że nawet w przypadku poważnych przestępstw deportacja może zostać zablokowana, jeżeli istnieją realne podstawy, aby uznać, że powrót do kraju pochodzenia narazi daną osobę na naruszenie artykułów 2 lub 3 EKPC.

Sprawa podkreśla także znaczenie:

• indywidualnej oceny ryzyka
• dowodów ekspertów
• oraz właściwego przygotowania sprawy przed First-tier Tribunal.

Jeżeli Home Office nie zakwestionuje dowodów przedstawionych przez stronę apelującą, sąd może oprzeć na nich swoje ustalenia.

Podsumowanie

Sprawa Safi v Secretary of State for the Home Department potwierdza, że w sprawach deportacyjnych kluczowa jest szczegółowa analiza indywidualnych okoliczności oraz wiarygodnych dowodów eksperckich.

Court of Appeal uznał, że First-tier Tribunal prawidłowo ocenił ryzyko, jakie Safi napotkałby po powrocie do Afganistanu, i nie popełnił błędu prawnego.

W rezultacie apelacja Secretary of State została oddalona, a decyzja blokująca deportację została utrzymana w mocy.