Sprawa Borges kontra Home Office to jedna z tych historii, które pokazują, jak bardzo prawo imigracyjne potrafi być splecione z ludzkimi losami.

Sprawa Borges kontra Home Office to jedna z tych historii, które pokazują, jak bardzo prawo imigracyjne potrafi być splecione z ludzkimi losami. Na pozór to tylko kolejny spór o deportację – w rzeczywistości jednak dotyczy on fundamentalnego pytania: kto naprawdę zasługuje na najwyższy poziom ochrony przed wydaleniem z Wielkiej Brytanii?

Od Goa do Londynu

Pan Borges urodził się w Indiach w 1988 roku, w Goa – dawnej kolonii portugalskiej. W wieku 14 lat przyjechał do Wielkiej Brytanii razem z ojcem, obywatelem Portugalii, który pracował tu i korzystał z praw wynikających z unijnej swobody przemieszczania się. Początkowo Borges był obywatelem Indii, a więc obywatelem państwa spoza UE. W 2014 roku zrzekł się indyjskiego paszportu i przyjął obywatelstwo portugalskie – dopiero wtedy sam stał się obywatelem Unii Europejskiej.

Wszystko mogłoby potoczyć się spokojnie, gdyby nie jego liczne konflikty z prawem. Już jako nastolatek został skazany za niebezpieczną jazdę i paserstwo, a zaledwie trzy lata później – za dwa napady rabunkowe. Wtedy też Home Office po raz pierwszy rozważał jego deportację, ale ograniczył się do listu ostrzegawczego. Borges jednak nie wyciągnął wniosków – w 2019 roku znów trafił do więzienia, tym razem za włamanie i posiadanie narkotyków. Kara – sześć lat pozbawienia wolności.

Walka o prawo do pozostania

Po wyjściu z więzienia w 2022 roku Home Office ponownie podjął decyzję o jego deportacji, argumentując, że Borges stanowi „poważne zagrożenie dla porządku publicznego”. Sam zainteresowany odwołał się od decyzji, powołując się na swoje prawo do ochrony wynikające z unijnych przepisów – zwłaszcza z Dyrektywy 2004/38/WE, regulującej zasady pobytu obywateli UE i ich rodzin.

Jego kluczowy argument brzmiał: mieszkałem w Wielkiej Brytanii nieprzerwanie od 2002 roku, więc zasługuję na najwyższy poziom ochrony – deportacja może nastąpić jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy istnieją „imperatywne względy bezpieczeństwa publicznego”.

Home Office widział to inaczej: Borges przez większość życia w Wielkiej Brytanii był obywatelem Indii, a nie UE, więc nie może powoływać się na najwyższy poziom ochrony. Dodatkowo czas spędzony w więzieniu przerywa ciągłość jego pobytu.

Trybunały nie były zgodne

Trybunał Pierwszej Instancji przyznał rację Borgesowi – uznał, że nawet jeśli część jego pobytu przypadła na okres, gdy był obywatelem Indii, liczy się ciągłość życia w Wielkiej Brytanii oraz faktyczne więzi z tym krajem. Uznał, że Borges był zintegrowany ze społeczeństwem brytyjskim, a jego pobyt w więzieniu nie przekreśla tej integracji.

Upper Tribunal podtrzymał tę decyzję, co wywołało sprzeciw Home Office. Władze imigracyjne twierdziły, że taka interpretacja jest zbyt szeroka – gdyby ją zaakceptować, każdy obywatel spoza UE, który po latach uzyska europejskie obywatelstwo, mógłby powoływać się na najwyższy poziom ochrony, nawet jeśli przez większość życia był cudzoziemcem bez takich praw.

Sprawa trafia do Court of Appeal

Sąd Apelacyjny, w składzie zasiadających Lord Justice Elisabeth Laing i Lord Justice Snowden, musiał odpowiedzieć na dwa zasadnicze pytania:

1. Czy Borges, który został obywatelem Portugalii dopiero w 2014 roku, może liczyć na najwyższą ochronę przed deportacją obejmującą 10 lat poprzedzających decyzję?

2. Czy trybunały niższej instancji prawidłowo oceniły, że nie istnieją „imperatywne względy bezpieczeństwa publicznego”, które uzasadniałyby jego wydalenie?

Obywatelstwo ma znaczenie

Sąd uznał, że Dyrektywa unijna przyznaje szczególne prawa wyłącznie obywatelom Unii Europejskiej. Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu jest „pierwotnym i indywidualnym prawem obywatela Unii”. Członkowie rodzin spoza UE mają jedynie prawa pochodne, które istnieją tak długo, jak trwa ich więź z obywatelem UE.

W praktyce oznacza to, że Borges nie mógł liczyć na najwyższy poziom ochrony, ponieważ przez większą część swojego pobytu nie był obywatelem Unii. Jak zauważyła sędzia Laing, „obywatelstwo unijne jest statusem fundamentalnym – to ono nadaje jednostce prawa, z których wynikają szczególne przywileje, ale też obowiązki”.

W ocenie sądu, interpretacja przyjęta przez niższe trybunały prowadziłaby do absurdu – oznaczałaby, że ktoś mógłby spędzić 9 lat w Wielkiej Brytanii jako obywatel państwa trzeciego, następnie uzyskać paszport UE dzień przed decyzją deportacyjną i natychmiast korzystać z najwyższej ochrony prawnej. To byłoby sprzeczne z duchem unijnych przepisów i z zasadą stopniowego nabywania praw.

Imperatywne względy bezpieczeństwa

Drugim wątkiem sporu była ocena, czy Borges stanowi rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego. Trybunały niższej instancji uznały, że nie – mimo trzech wyroków więzienia, uważały, że jego integracja z Wielką Brytanią i rodzina w tym kraju przeważają nad ryzykiem recydywy.

Court of Appeal nie zgodził się z takim podejściem. Uznał, że wcześniejsze trybunały popełniły błędy prawne, ponieważ nie przeanalizowały właściwie, czy istnieją poważne powody bezpieczeństwa publicznego. Sąd podkreślił, że „integracja” oznacza nie tylko więzi rodzinne, ale także życie zgodne z prawem – a Borges wielokrotnie je łamał.

Nowy rozdział sprawy

Ostatecznie sąd apelacyjny uchylił decyzję trybunałów niższych instancji i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez First-tier Tribunal. To oznacza, że Borges nie jest jeszcze deportowany, ale jego szanse na pozostanie w Wielkiej Brytanii znacząco spadły.

Znaczenie sprawy

Sprawa Borges ma znaczenie szersze niż osobisty los jednego człowieka. To precedens dla wielu podobnych przypadków, w których imigranci – zwłaszcza ci, którzy po latach uzyskali obywatelstwo UE – powołują się na najwyższą ochronę przed wydaleniem.

Wyrok jasno stwierdza: obywatelstwo Unii to nie formalność, ale status, który trzeba posiadać przez cały wymagany okres, by korzystać z pełni praw.

To także przypomnienie, że integracja z krajem, w którym się mieszka, nie polega tylko na więziach rodzinnych – musi obejmować również poszanowanie prawa i zasad, które to państwo chroni.

Dla Borges’a – i wielu innych w podobnej sytuacji – to lekcja, że nawet lata spędzone w Wielkiej Brytanii nie wystarczą, jeśli te lata wypełniały przestępstwa, a nie rzeczywiste włączenie w społeczeństwo.