Zmiany w EU Settlement Scheme 2026:

W kwietniu 2026 roku Home Office ogłosił ważne zmiany dotyczące osób posiadających pre-settled status w ramach EU Settlement Scheme. Dla wielu obywateli Unii Europejskiej, EOG, Szwajcarii oraz członków ich rodzin jest to jednocześnie dobra i niepokojąca wiadomość. Dobra, ponieważ Home Office rozszerza automatyczny proces przyznawania settled status osobom, które spełniają uproszczony wymóg pobytu w Wielkiej Brytanii. Niepokojąca, ponieważ ten sam mechanizm danych ma być również wykorzystywany do identyfikowania osób, które zdaniem Home Office nie utrzymały ciągłości pobytu i mogą stracić pre-settled status.

To jedna z najważniejszych zmian dotyczących EU Settlement Scheme od czasu wprowadzenia automatycznych przedłużeń pre-settled status. Przez kilka lat wiele osób żyło w przekonaniu, że skoro ich cyfrowy status został przedłużony, to ich sytuacja jest bezpieczna. Nowa polityka pokazuje jednak, że samo przedłużenie pre-settled status nie zawsze oznacza, że Home Office uznaje daną osobę za uprawnioną do settled status. W praktyce oznacza to, że osoby z pre-settled status powinny dokładnie sprawdzić swoją historię pobytu, nie ignorować wiadomości z Home Office i nie zakładać, że brak decyzji oznacza brak problemu.

Czym jest pre-settled status i settled status?

EU Settlement Scheme został stworzony po Brexicie, aby chronić prawa obywateli UE, EOG i Szwajcarii oraz ich uprawnionych członków rodzin, którzy mieszkali w Wielkiej Brytanii przed końcem okresu przejściowego. Osoby, które wykazały pięć lat kwalifikowanego pobytu, mogły otrzymać settled status, czyli zasadniczo bezterminowe prawo pobytu w Wielkiej Brytanii. Osoby, które nie miały jeszcze pięciu lat pobytu, otrzymywały pre-settled status, czyli ograniczone czasowo prawo pobytu, zwykle na pięć lat.

Problem polegał na tym, że zasady dotyczące ciągłości pobytu były przez lata skomplikowane. Wiele osób nie rozumiało, jak długo można przebywać poza Wielką Brytanią bez przerwania ciągłości pobytu. Inni wyjechali z powodu pandemii, choroby, obowiązków rodzinnych, pracy zdalnej, utraty zatrudnienia albo problemów osobistych. W konsekwencji część osób z pre-settled status mogła nieświadomie naruszyć zasady absencji, mimo że nadal uważała Wielką Brytanię za swoje miejsce życia.

Nowa zasada: 30 miesięcy pobytu w ostatnich 60 miesiącach

Jedną z najważniejszych zmian jest uproszczenie podejścia do ciągłości pobytu przy przejściu z pre-settled status na settled status. Home Office wskazuje, że osoba z pre-settled status może otrzymać settled status, jeżeli była obecna w Wielkiej Brytanii przez co najmniej 30 miesięcy w najnowszym okresie 60 miesięcy. Innymi słowy, zamiast analizować dawne, złożone zasady dotyczące sześciu miesięcy nieobecności w każdym dwunastomiesięcznym okresie, Home Office ma teraz sprawdzać, czy dana osoba ma łącznie co najmniej 30 miesięcy pobytu w Wielkiej Brytanii w ostatnich pięciu latach.

To może pomóc wielu osobom, które wcześniej obawiały się, że pojedynczy dłuższy wyjazd przekreślił ich szanse na settled status. Zmiana jest szczególnie istotna dla osób, które pracowały w Wielkiej Brytanii z przerwami, wyjeżdżały do Polski na dłuższe okresy, opiekowały się rodziną za granicą albo miały nieregularny wzorzec pobytu. Jeżeli mimo tych wyjazdów można wykazać łącznie 30 miesięcy obecności w Wielkiej Brytanii w ostatnich 60 miesiącach, droga do settled status może być nadal otwarta.

Automatyczne przyznanie settled status

Home Office już wcześniej rozpoczął automatyczne przekształcanie niektórych pre-settled status w settled status. Od 9 kwietnia 2026 roku system ma działać szerzej. Home Office ma sprawdzać dane podatkowe i dane o świadczeniach, aby ustalić, czy dana osoba ma wystarczającą historię pobytu w Wielkiej Brytanii. Jeżeli system potwierdzi co najmniej 30 miesięcy aktywności w ostatnich 60 miesiącach, osoba może otrzymać settled status bez składania nowego wniosku.

To brzmi wygodnie, ale nie każda osoba skorzysta z automatycznej konwersji. Problem pojawia się tam, gdzie Home Office nie ma wystarczających danych. Dotyczy to na przykład osób, które nie pracowały regularnie, były samozatrudnione z nieregularnymi rozliczeniami, nie pobierały świadczeń, opiekowały się dziećmi, były utrzymywane przez partnera, pracowały poza systemem PAYE albo nie mają wyraźnego śladu w danych HMRC i DWP.

Home Office wskazuje również, że automatyczna konwersja może nie objąć między innymi niektórych członków rodzin spoza EOG, osób poniżej 18 roku życia, joining family members, osób z derivative rights oraz osób, które po otrzymaniu pre-settled status uzyskały inny status imigracyjny w Wielkiej Brytanii. Dlatego brak automatycznego settled status nie zawsze oznacza, że dana osoba nie spełnia wymogów. Może po prostu oznaczać, że system nie był w stanie tego potwierdzić na podstawie dostępnych danych.

Co się stanie, jeśli Home Office nie przyzna settled status automatycznie?

Jeżeli Home Office nie może automatycznie przyznać settled status, pre-settled status powinien zasadniczo zostać przedłużony o kolejne pięć lat. To jednak nie powinno usypiać czujności. Osoba z pre-settled status nadal może samodzielnie złożyć wniosek o settled status, jeżeli uważa, że spełnia wymogi i posiada odpowiednie dowody pobytu.

W praktyce często lepiej nie czekać biernie na automatyczny proces. Jeżeli ktoś wie, że ma wystarczający pobyt w Wielkiej Brytanii, ale jego historia zatrudnienia lub świadczeń jest niepełna, rozsądne może być przygotowanie własnego wniosku z dokumentami. Mogą to być na przykład potwierdzenia zatrudnienia, payslipy, P60, P45, wyciągi bankowe, umowy najmu, rachunki, listy ze szkoły, dokumentacja medyczna, potwierdzenia wizyt, bilety podróżne, korespondencja urzędowa lub inne dowody pokazujące realne życie w Wielkiej Brytanii.

Nowa polityka odbierania pre-settled status

Najbardziej istotna i potencjalnie ryzykowna część nowych zasad dotyczy cancellation lub curtailment, czyli anulowania albo skrócenia pre-settled status. Home Office zapowiedział, że od 9 kwietnia 2026 roku zacznie usuwać pre-settled status osobom, które wyraźnie przestały utrzymywać ciągłość pobytu w Wielkiej Brytanii.

Według zapowiedzi Home Office w pierwszej kolejności sprawdzane będą osoby, które były poza Wielką Brytanią najdłużej. Proces ma rozpocząć się od osób, które według danych Home Office przebywały poza Wielką Brytanią przez ostatnie pięć lat. To oznacza, że na początku najbardziej narażone będą osoby, które otrzymały pre-settled status, ale w praktyce od dawna nie mieszkają w Wielkiej Brytanii.

Nie oznacza to jednak, że Home Office może po prostu kliknąć przycisk i bez żadnego kontaktu odebrać status każdemu, kto ma niejasną historię podróży. Przed podjęciem decyzji Home Office powinien skontaktować się z daną osobą na adres e-mail i numer telefonu podany na koncie UKVI. Osoba powinna dostać możliwość przedstawienia dowodów pobytu w Wielkiej Brytanii albo wyjaśnienia powodów nieobecności.

Dlaczego aktualne dane na koncie UKVI są tak ważne?

Ta zmiana pokazuje, jak ważne jest utrzymywanie aktualnych danych kontaktowych na koncie UKVI. Jeżeli Home Office wyśle wiadomość na stary adres e-mail albo zadzwoni na nieaktualny numer telefonu, osoba może nie zauważyć, że jej status jest zagrożony. W sprawach imigracyjnych brak reakcji bywa bardzo kosztowny. Czasami problem nie wynika z braku argumentów, ale z tego, że osoba nie odpowiedziała na czas, nie przedstawiła dokumentów albo nie zrozumiała znaczenia wiadomości z Home Office.

Każda osoba z pre-settled status powinna więc sprawdzić swoje konto UKVI i upewnić się, że adres e-mail, numer telefonu, dane paszportu lub dowodu osobistego oraz dane osobowe są aktualne. To nie jest formalność. W systemie cyfrowego statusu imigracyjnego kontakt elektroniczny może mieć bezpośrednie znaczenie dla ochrony prawa pobytu.

Proporcjonalność: Home Office nie powinien działać mechanicznie

Nawet jeżeli Home Office uzna, że ciągłość pobytu została przerwana, decyzja o odebraniu pre-settled status powinna być proporcjonalna. Oznacza to, że urzędnik powinien spojrzeć na sytuację danej osoby szerzej, a nie wyłącznie przez pryzmat dat wjazdu i wyjazdu.

W ocenie proporcjonalności znaczenie mogą mieć między innymi powody nieobecności, długość pobytu w Wielkiej Brytanii, stan zdrowia, wiek, podatność na szczególne trudności, niepełnosprawność, doświadczenie przemocy domowej, bezdomność, więzi rodzinne, praca, studia, życie prywatne, integracja, sytuacja ekonomiczna, związki z krajem pochodzenia oraz wpływ decyzji na dzieci. Jeżeli decyzja dotyczy dziecka albo wpływa na dziecko w Wielkiej Brytanii, Home Office powinien wziąć pod uwagę jego dobro jako szczególnie ważny czynnik.

To bardzo istotne, ponieważ wiele spraw EUSS nie jest czarno-białych. Osoba mogła wyjechać z Wielkiej Brytanii na dłużej z powodu choroby rodzica, ciąży, opieki nad dzieckiem, problemów zdrowotnych, pandemii, utraty pracy, przemocy w związku albo braku możliwości powrotu. W takich przypadkach odpowiednio przygotowane wyjaśnienia i dowody mogą mieć kluczowe znaczenie.

Czy od decyzji o odebraniu pre-settled status przysługuje odwołanie?

Tak. Home Office wskazuje, że decyzja o usunięciu pre-settled status będzie podlegała prawu odwołania. To oznacza, że osoba, której status zostanie odebrany, nie powinna zakładać, że sprawa jest automatycznie przegrana. Należy jednak działać szybko, ponieważ odwołania imigracyjne mają ścisłe terminy. Trzeba również dokładnie przeanalizować, czy lepszym rozwiązaniem jest odwołanie, złożenie dalszych dowodów, nowy wniosek, czy inna strategia proceduralna.

W sprawach EUSS szczególnie ważne są daty, dowody pobytu i sposób przedstawienia historii życia w Wielkiej Brytanii. Same emocjonalne wyjaśnienia mogą nie wystarczyć, ale suche dokumenty bez jasnej narracji również mogą nie oddać pełnego obrazu sprawy. Dobrze przygotowana odpowiedź powinna łączyć dokumentację z logicznym wyjaśnieniem, dlaczego dana osoba nadal powinna zachować status albo otrzymać settled status.

Settled status jest znacznie bezpieczniejszy

Warto podkreślić zasadniczą różnicę między pre-settled status a settled status. Pre-settled status jest ograniczony czasowo i, w określonych sytuacjach, może być anulowany albo skrócony. Settled status daje znacznie silniejszą ochronę. Home Office nie może go po prostu skrócić na podstawie zwykłej oceny ciągłości pobytu w ramach Appendix EU. Odebranie settled status jest możliwe tylko w dużo bardziej ograniczonych sytuacjach, na przykład przy uzyskaniu statusu przez oszustwo albo w określonych przypadkach związanych z deportacją.

Dlatego osoby, które mogą ubiegać się o settled status, nie powinny odkładać tego bez potrzeby. Dla obywateli UE w Wielkiej Brytanii settled status jest nie tylko formalnym etapem. To praktyczna ochrona prawa do życia, pracy, wynajmu mieszkania, korzystania z NHS, podróżowania i planowania przyszłości w Wielkiej Brytanii.

Co z osobami, którym pre-settled status przyznano „przez pomyłkę”?

Nowe wytyczne odnoszą się również do sytuacji, w których Home Office uzna, że pre-settled status został pierwotnie przyznany błędnie. Może to dotyczyć na przykład przypadków, w których dana osoba została uznana za obywatela państwa UE mimo braku odpowiedniego dokumentu potwierdzającego obywatelstwo, a Home Office później zmienił ocenę tej sytuacji.

Według opisywanej polityki Home Office nie powinien automatycznie odbierać statusu bez dania osobie możliwości wyjaśnienia sprawy. Jeżeli jednak Home Office uzna, że status został przyznany błędnie, może nie przedłużyć go o kolejne pięć lat. Status może wtedy trwać do daty wygaśnięcia, a osoba powinna rozważyć złożenie dalszego wniosku przed upływem ważności statusu. To kolejny przykład sytuacji, w której czekanie do ostatniej chwili może być ryzykowne.

Największe ryzyka dla Polaków z pre-settled status

W praktyce wiele polskich spraw może dotyczyć osób, które uzyskały pre-settled status, ale po Brexicie część życia przeniosły z powrotem do Polski. Niektórzy pracowali sezonowo, inni mieszkali między Polską a Wielką Brytanią, część wyjechała w pandemii i nie wróciła od razu, a część była przekonana, że skoro status widnieje online, to nadal jest w pełni bezpieczna.

Największe ryzyko dotyczy osób, które przez długi czas nie były fizycznie obecne w Wielkiej Brytanii, nie mają brytyjskich dochodów, nie pobierały świadczeń, nie mają aktualnego adresu, nie zaktualizowały danych UKVI i nie posiadają uporządkowanej dokumentacji podróży. Jeżeli Home Office uzna, że taka osoba od dawna nie mieszka w Wielkiej Brytanii, może rozpocząć proces prowadzący do odebrania pre-settled status.

Nie każda długa nieobecność musi jednak oznaczać koniec sprawy. Znaczenie mogą mieć powody wyjazdu, próby powrotu, sytuacja rodzinna, zdrowotna, zawodowa, dzieci, więzi z Wielką Brytanią oraz to, czy osoba nadal realnie uważa Wielką Brytanię za centrum swojego życia. Kluczowe jest jednak to, aby argumenty były poparte dowodami.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Osoby z pre-settled status powinny zacząć od uporządkowania swojej historii pobytu. W praktyce warto przygotować listę wszystkich dłuższych wyjazdów z Wielkiej Brytanii, sprawdzić daty podróży, zebrać dowody obecności w Wielkiej Brytanii oraz dokumenty wyjaśniające powody nieobecności. Mogą to być bilety lotnicze, potwierdzenia rezerwacji, wyciągi bankowe pokazujące transakcje w Wielkiej Brytanii, dokumenty z pracy, dokumenty podatkowe, korespondencja z urzędów, dokumentacja medyczna, rachunki, umowy najmu, potwierdzenia szkoły dzieci albo inne dokumenty pokazujące, gdzie dana osoba faktycznie żyła.

W przypadku osób, które miały dłuższe absencje z powodów zdrowotnych lub rodzinnych, szczególnie ważna może być dokumentacja medyczna, zaświadczenia, listy od lekarzy, dokumenty dotyczące opieki nad bliskimi, dowody ograniczeń podróży albo inne materiały pokazujące, że wyjazd nie był zwykłym porzuceniem życia w Wielkiej Brytanii.

Co zrobić, jeśli Home Office napisze w sprawie pre-settled status?

Najgorszą reakcją jest ignorowanie korespondencji. Jeżeli Home Office skontaktuje się w sprawie ciągłości pobytu, trzeba potraktować to jako poważny sygnał ostrzegawczy. Odpowiedź powinna być przygotowana spokojnie, rzeczowo i z dokumentami. Nie należy wysyłać chaotycznych wyjaśnień bez analizy dat. Nie należy też zakładać, że Home Office sam „zrozumie” sytuację.

W takich sprawach liczy się precyzja. Trzeba pokazać, kiedy dana osoba była w Wielkiej Brytanii, kiedy była poza Wielką Brytanią, dlaczego była nieobecna, jakie ma więzi z Wielką Brytanią i dlaczego odebranie statusu byłoby nieproporcjonalne. Jeżeli osoba spełnia już wymogi do settled status, warto rozważyć, czy równolegle lub zamiast samej odpowiedzi należy złożyć wniosek o settled status z kompletem dowodów.

EU Settlement Scheme w 2026 roku: koniec biernego bezpieczeństwa

Nowa polityka Home Office zmienia praktyczne znaczenie pre-settled status. Przez pewien czas wiele osób mogło traktować przedłużenie pre-settled status jako automatyczną ochronę. Teraz jasne jest, że Home Office będzie aktywniej analizował dane i wyciągał wnioski z historii pobytu. Dla jednych osób będzie to dobra wiadomość, ponieważ system może automatycznie przyznać settled status. Dla innych będzie to ryzyko, ponieważ te same dane mogą doprowadzić do pytania, czy dana osoba nadal spełnia wymogi EUSS.

Najważniejszy wniosek jest prosty: osoby z pre-settled status nie powinny czekać bezczynnie. Warto sprawdzić konto UKVI, uporządkować dokumenty, przeanalizować historię pobytu i rozważyć złożenie wniosku o settled status, jeżeli istnieją podstawy. W przypadku długich nieobecności warto wcześniej przygotować wyjaśnienia i dowody, zamiast reagować dopiero wtedy, gdy Home Office rozpocznie procedurę.

Pomoc w sprawach EUSS, pre-settled status i settled status

Sprawy dotyczące EU Settlement Scheme często wyglądają prosto tylko na pierwszy rzut oka. W praktyce o wyniku może zdecydować kilka dat, jeden dłuższy wyjazd, brak dokumentów albo źle przygotowane wyjaśnienie. Dotyczy to szczególnie osób, które mieszkały między Polską a Wielką Brytanią, miały przerwy w zatrudnieniu, wyjechały w czasie pandemii, wróciły do Polski na dłużej albo nie są pewne, czy spełniają wymóg 30 miesięcy pobytu w ostatnich 60 miesiącach.

Jeżeli masz pre-settled status i obawiasz się, że Twoja historia pobytu może być problematyczna, warto uzyskać poradę zanim pojawi się decyzja odmowna albo informacja o zamiarze odebrania statusu. Dobrze przygotowana analiza może pomóc ustalić, czy możesz ubiegać się o settled status, jakie dowody będą potrzebne i jak najlepiej zabezpieczyć swoje prawo pobytu w Wielkiej Brytanii.